Πώς εξελίχθηκαν οι θεραπείες της Πολλαπλής Σκλήρυνσης: από τις ιντερφερόνες στους αναστολείς BTK

Τι εννοούμε εδώ με τον όρο θεραπεία

Η Πολλαπλή Σκλήρυνση (ΠΣ), γνωστή και ως σκλήρυνση κατά πλάκας, δεν έχει μία ενιαία πορεία. Οι υποτροπές, οι φλεγμονώδεις βλάβες και η σταδιακή επιδείνωση της αναπηρίας διαφέρουν ανά άνθρωπο και περίοδο. Οι θεραπείες που τροποποιούν την πορεία της νόσου στοχεύουν στη μείωση μελλοντικής δραστηριότητας ή στην επιβράδυνση της επιδείνωσης· δεν αντιστρέφουν όλη τη βλάβη που έχει ήδη συμβεί. Η κορτιζόνη για μια σοβαρή υποτροπή είναι άλλη παρέμβαση: μπορεί να συντομεύσει το επεισόδιο, αλλά δεν αντικαθιστά τη μακροχρόνια θεραπεία. Η αποκατάσταση, η αντιμετώπιση συμπτωμάτων, η ψυχολογική υποστήριξη και οι πρακτικές προσαρμογές παραμένουν σημαντικές. [18]

Ο οδηγός ακολουθεί βασικές οικογένειες θεραπειών και ρυθμιστικούς σταθμούς, όχι κάθε εμπορική ονομασία ή εθνικό κανόνα συνταγογράφησης. Οι ενδείξεις διαφέρουν ανά χώρα, μορφή νόσου, ηλικία και ισχύουσα πληροφορία προϊόντος. Η ευρωπαϊκή άδεια δεν αποδεικνύει διάθεση ή αποζημίωση στην Ελλάδα. Η επιλογή εξαρτάται από τη δραστηριότητα της νόσου, το ιστορικό, τους κινδύνους, τα σχέδια εγκυμοσύνης και τη δυνατότητα παρακολούθησης, σε συζήτηση με την ομάδα θεραπείας.

Οι κύριες μορφές πορείας της ΠΣ

Υποτροπιάζουσα-διαλείπουσα ΠΣ: εμφανίζονται σαφείς υποτροπές με νέα ή επιδεινούμενα συμπτώματα και ακολουθούν περίοδοι μερικής ή πλήρους υποχώρησης. Ανάμεσα στις υποτροπές η πορεία περιγράφεται ως διαλείπουσα, αλλά μια υποτροπή μπορεί να αφήσει μόνιμα συμπτώματα και να συσσωρευθεί αναπηρία. Η λέξη «διαλείπουσα» δεν υπόσχεται πλήρη ανάρρωση. [23]

Δευτεροπαθώς προϊούσα ΠΣ: μετά από προηγούμενη υποτροπιάζουσα-διαλείπουσα πορεία, η αναπηρία επιδεινώνεται σταδιακά. Μπορεί να εξακολουθούν να εμφανίζονται υποτροπές ή η επιδείνωση να συνεχίζεται χωρίς εμφανή επεισόδια. Υπάρχουν και περίοδοι σχετικής σταθερότητας· η αλλαγή πορείας εκτιμάται από το μοτίβο στον χρόνο, όχι από μία δύσκολη ημέρα. [23]

Πρωτοπαθώς προϊούσα ΠΣ: η σταδιακή επιδείνωση αρχίζει από την έναρξη της νόσου, χωρίς να προηγούνται χρόνια υποτροπών. Ο ρυθμός μπορεί να ποικίλλει και να περιλαμβάνει περιόδους σταθερότητας ή μικρές προσωρινές βελτιώσεις. Σε ορισμένους ανθρώπους εμφανίζονται επίσης υποτροπές ή νέες φλεγμονώδεις βλάβες στη μαγνητική· άρα «προϊούσα» δεν σημαίνει αυτομάτως «ποτέ ενεργή». [23]

Η δραστηριότητα περιγράφεται χωριστά: σε καθορισμένη περίοδο ελέγχου, η πορεία χαρακτηρίζεται ενεργή όταν υπάρχουν κλινικές υποτροπές ή/και νέες φλεγμονώδεις βλάβες στη μαγνητική τομογραφία. Η σταδιακή αύξηση της αναπηρίας αξιολογείται ξεχωριστά ως εξέλιξη. Έτσι, μια προϊούσα μορφή μπορεί να έχει δραστηριότητα ή να εξελίσσεται χωρίς να ανιχνεύεται δραστηριότητα. Αν λείπουν οι αναγκαίες κλινικές ή απεικονιστικές εκτιμήσεις, η δραστηριότητα είναι άγνωστη· δεν τεκμηριώνεται ότι απουσιάζει. [23]

Οι όροι περιγράφουν παρατηρημένα μοτίβα· δεν είναι τρία αναπόφευκτα διαδοχικά στάδια για όλους. Βοηθούν στην ερμηνεία των στοιχείων και των εγκεκριμένων ενδείξεων που ακολουθούν, αλλά από μόνοι τους δεν προβλέπουν την πορεία ενός συγκεκριμένου ανθρώπου. [23]

Οι μεγάλοι σταθμοί

1. 1993, Ηνωμένες Πολιτείες: ο FDA ενέκρινε την ιντερφερόνη βήτα-1b (Betaseron) για περιπατητικούς ασθενείς με υποτροπιάζουσα-διαλείπουσα ΠΣ, για μείωση των κλινικών εξάρσεων. Το Betaferon έλαβε ευρωπαϊκή άδεια το 1995. Ήταν η μετάβαση από την αντιμετώπιση ενός επεισοδίου στην προσπάθεια πρόληψης νέων. [1] [2]
2. Τέλη δεκαετίας 1990–2000: η οξική γλατιραμέρη πρόσθεσε ενέσιμη επιλογή και το natalizumab έφερε στοχευμένη θεραπεία με έγχυση, μαζί με σοβαρή ανάγκη ελέγχου λοιμώξεων. Η υποτροπιάζουσα ΠΣ δεν έγινε ιάσιμη. [6] [16]
3. Δεκαετία 2010–2020: δισκία όπως fingolimod, teriflunomide και dimethyl fumarate διεύρυναν τους μηχανισμούς και τους τρόπους χορήγησης. Alemtuzumab, cladribine και έπειτα θεραπείες anti-CD20 έφεραν διαφορετικούς τρόπους καταστολής ή ανασυγκρότησης της ανοσολογικής δραστηριότητας. Το 2018 εγκρίθηκε στην ΕΕ το ocrelizumab, μεταξύ άλλων για συγκεκριμένο πληθυσμό με πρώιμη πρωτοπαθώς προϊούσα ΠΣ· το 2020 το siponimod έλαβε ένδειξη για ενεργή δευτεροπαθώς προϊούσα ΠΣ. [3] [4] [5] [7] [9] [10] [21]
4. 2026, Ευρωπαϊκή Ένωση: το tolebrutinib (Cenrifki) έγινε ο πρώτος εγκεκριμένος στην ΕΕ αναστολέας BTK για ενήλικες με δευτεροπαθώς προϊούσα ΠΣ χωρίς υποτροπές τα προηγούμενα δύο έτη. Άλλα μόρια BTK έχουν διαφορετικά δεδομένα και διαφορετική ρυθμιστική κατάσταση. [11] [12]

Οι πρώτες μακροχρόνιες επιλογές: ιντερφερόνες και γλατιραμέρη

Η ιντερφερόνη βήτα αλλάζει τα σήματα με τα οποία επικοινωνούν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού. Η οξική γλατιραμέρη είναι μείγμα συνθετικών μικρών πρωτεϊνικών τμημάτων που τροποποιεί τις ανοσολογικές αποκρίσεις. Η αρχική τους θέση ήταν στην υποτροπιάζουσα νόσο: οι μελέτες έδειξαν λιγότερες υποτροπές και η έγκριση της ιντερφερόνης έδειξε ότι οι επόμενες εξάρσεις μπορούσαν να μειωθούν. Και οι δύο χορηγούνται με ενέσεις, ορισμένες φορές συχνές, επί χρόνια. Οι ιντερφερόνες μπορούν να προκαλέσουν γριπώδη συμπτώματα και απαιτούν ελέγχους ήπατος και αίματος· αντιδράσεις στο σημείο ένεσης και ζητήματα διάθεσης επίσης έχουν σημασία. Η γλατιραμέρη συχνά προκαλεί τοπικές αντιδράσεις και σπάνια μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αναφυλαξία, για την οποία ο FDA πρόσθεσε αυστηρή προειδοποίηση. Καμία δεν αποκαθιστά αξιόπιστα τη χαμένη μυελίνη ούτε λύνει γενικά τη μη ενεργή προϊούσα νόσο. [1] [2] [16] [22]

Τα φάρμακα από το στόμα διεύρυναν τις επιλογές, όχι με τον ίδιο μηχανισμό

Οι τροποποιητές των υποδοχέων S1P, όπως το fingolimod, συγκρατούν πολλά λεμφοκύτταρα στους λεμφαδένες και περιορίζουν την είσοδό τους στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένες υποτροπιάζουσες μορφές. Η έναρξη και η διακοπή χρειάζονται σχέδιο: επιδράσεις στον καρδιακό ρυθμό κατά την έναρξη, λοιμώξεις, έλεγχος οφθαλμών και ήπατος, περιορισμοί εγκυμοσύνης και ενδεχόμενη επανεμφάνιση έντονης δραστηριότητας μετά τη διακοπή εξαρτώνται από το προϊόν και τον άνθρωπο. [3]

Το teriflunomide αναστέλλει ένζυμο που χρειάζονται τα πολλαπλασιαζόμενα ανοσοκύτταρα· το dimethyl fumarate δρα μέσω άλλων ανοσολογικών και κυτταρικών οδών. Αμφότερα αποτελούν επιλογές για υποτροπιάζουσα νόσο, με διαφορετικούς ελέγχους. Το teriflunomide έχει σοβαρούς περιορισμούς στην εγκυμοσύνη, απαιτεί έλεγχο ήπατος και παραμένει για καιρό στον οργανισμό εκτός αν γίνει ειδική διαδικασία απομάκρυνσης. Το dimethyl fumarate συχνά προκαλεί ερυθρότητα ή γαστρεντερικά ενοχλήματα και μπορεί να μειώσει τα λεμφοκύτταρα· η παρατεταμένη σοβαρή μείωσή τους αυξάνει την ανησυχία για σπάνια σοβαρή λοίμωξη. Το δισκίο δεν σημαίνει απουσία παρακολούθησης. [4] [5]

Στοχευμένα αντισώματα και η ισορροπία ισχυρότερου ελέγχου

Το natalizumab περιορίζει την είσοδο ανοσοκυττάρων διαμέσου του αιματοεγκεφαλικού φραγμού και μπορεί να καταστείλει έντονα τη φλεγμονώδη δραστηριότητα στην υποτροπιάζουσα ΠΣ. Κεντρικός περιορισμός είναι η προϊούσα πολυεστιακή λευκοεγκεφαλοπάθεια (PML), μια σπάνια αλλά δυνητικά καταστροφική εγκεφαλική λοίμωξη. Προηγούμενη έκθεση στον ιό JC, διάρκεια θεραπείας και προηγούμενη ανοσοκαταστολή συνεκτιμώνται για τον κίνδυνο· σημασία έχουν η επιτήρηση και το σχέδιο αλλαγής θεραπείας. [6]

Τα αντισώματα anti-CD20 μειώνουν πολλά Β λεμφοκύτταρα, κύτταρα του ανοσοποιητικού που συμμετέχουν στη φλεγμονή της ΠΣ. Το ocrelizumab έχει ευρωπαϊκή ένδειξη για ενεργή υποτροπιάζουσα ΠΣ και για πρώιμη πρωτοπαθώς προϊούσα ΠΣ με καθορισμένα απεικονιστικά χαρακτηριστικά φλεγμονής· το ofatumumab είναι άλλη εγκεκριμένη επιλογή για υποτροπιάζουσα ΠΣ. Πρόκειται για διαφορετικά προϊόντα και σχήματα. Αντιδράσεις στην έγχυση ή ένεση, λοιμώξεις, έλεγχος για ηπατίτιδα Β, επίπεδα ανοσοσφαιρινών και χρονισμός εμβολιασμών επηρεάζουν την παρακολούθηση. Η μεγάλη μείωση της φλεγμονής δεν εγγυάται ότι σταματά η σταδιακή επιδείνωση. [7] [8]

Ανοσολογική ανασυγκρότηση: σύντομοι κύκλοι, μακρά παρακολούθηση

Το cladribine σε δισκία και το alemtuzumab χορηγούνται σε καθορισμένους κύκλους, όχι καθημερινά επ' αόριστον. Στόχος είναι η αναδιαμόρφωση τμημάτων του ανοσοποιητικού και οι ευρωπαϊκές ενδείξεις τους αφορούν μορφές πολύ ενεργής υποτροπιάζουσας ΠΣ. Οι λιγότερες ημέρες χορήγησης συνοδεύονται από προληπτικό έλεγχο, κανόνες αντισύλληψης και μακρόχρονη παρατήρηση. Το cladribine μπορεί να προκαλέσει λεμφοπενία και λοιμώξεις· το alemtuzumab μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αυτοάνοση νόσο, λοιμώξεις και καρδιαγγειακές αντιδράσεις, με μακροχρόνιες εργαστηριακές εξετάσεις. Καμία προσέγγιση δεν είναι απλή εφάπαξ ίαση. [9] [10]

Η αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων εξετάζεται σε ορισμένα κέντρα για προσεκτικά επιλεγμένα άτομα με πολύ ενεργή υποτροπιάζουσα νόσο παρά τη θεραπεία. Χρησιμοποιεί εντατική ανοσοκαταστολή με σημαντικούς άμεσους και μακροχρόνιους κινδύνους· δεν είναι συνήθης λύση για κάθε μορφή ΠΣ ή για εγκατεστημένη μη φλεγμονώδη αναπηρία. [17]

Κλινικές «βλαστοκυττάρων» επί πληρωμή: πώς τις ξεχωρίζετε

Η αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων (aHSCT) που περιγράφεται παραπάνω είναι συγκεκριμένη διαδικασία, όχι γενική «θεραπεία με βλαστοκύτταρα». Οι συστάσεις ECTRIMS και EBMT του 2025 την τοποθετούν κυρίως ως επιλογή κλιμάκωσης για πολύ ενεργή υποτροπιάζουσα ΠΣ, όταν έχει αποτύχει μια θεραπεία υψηλής αποτελεσματικότητας. Το προφίλ που περιγράφουν είναι ενδεικτικό, όχι αυστηρό όριο: περίπου κάτω των 45 ετών, ΠΣ μικρότερης διάρκειας από περίπου 10 χρόνια και βαθμολογία αναπηρίας EDSS κάτω από 6. Συστήνουν διαπιστευμένες μονάδες μεταμόσχευσης (FACT–JACIE ή ισοδύναμη διαπίστευση), κοινή ομάδα νευρολόγων και αιματολόγων, μακρά παρακολούθηση, καταγραφή σε μητρώο και πρόταση συμμετοχής σε κλινικές μελέτες σε όσους πληρούν τα κριτήρια. Στις αναλύσεις που παραθέτουν, οι θάνατοι τις πρώτες 100 ημέρες κυμαίνονται από 0,3% σε άτομα που υποβλήθηκαν στη διαδικασία μετά το 2005 έως 2,8–4,0% σε παλαιότερες ή κυρίως σε προϊούσα ΠΣ αναλύσεις. Στόχος είναι να σταματήσει η φλεγμονώδης δραστηριότητα· τα κύτταρα αυτά δεν αναγεννούν κατεστραμμένα νεύρα. [17] [32]

Ορισμένες ιδιωτικές κλινικές διαφημίζουν «θεραπεία με βλαστοκύτταρα» για την ΠΣ στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μερικές φορές στο εξωτερικό και με υψηλό κόστος που πληρώνει ο ίδιος ο ασθενής. Τέτοιες προσφορές δεν είναι εγκεκριμένες θεραπείες για την ΠΣ. Ο αμερικανικός FDA αναφέρει ότι κανένα προϊόν βλαστοκυττάρων δεν έχει εγκριθεί για καμία νευρολογική νόσο, συμπεριλαμβανομένης της ΠΣ. Η μεγαλύτερη τυχαιοποιημένη μελέτη μεσεγχυματικών κυττάρων μυελού των οστών στην ενεργή ΠΣ, η MESEMS με 144 συμμετέχοντες, δεν πέτυχε τον κύριο στόχο της και οι ερευνητές κατέληξαν ότι δεν στηρίζει αυτή τη χρήση. Στην ΕΕ, τα κυτταρικά φάρμακα προηγμένων θεραπειών επιτρέπεται να χορηγούνται μόνο με ευρωπαϊκή άδεια, μέσα σε εγκεκριμένη κλινική μελέτη ή, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, με εθνική εξαίρεση για χρήση σε συγκεκριμένο νοσοκομείο. Ο ΕΟΦ τονίζει για την Ελλάδα ότι αυτό ισχύει και για προϊόντα που παρασκευάζονται από κύτταρα του ίδιου του ασθενούς. [25] [28] [30] [26] [27]

Προειδοποιητικά σημάδια που αναφέρουν η Διεθνής Εταιρεία για την Έρευνα στα Βλαστοκύτταρα (ISSCR), οι ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές φαρμάκων και η MS Society UK: μαρτυρίες ασθενών αντί για δημοσιευμένα αποτελέσματα μελετών· τα ίδια κύτταρα για πολλές άσχετες μεταξύ τους ασθένειες· ισχυρισμοί ότι δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος· υψηλό ή κρυφό κόστος· ισχυρισμοί ότι δεν χρειάζεται έγκριση από ρυθμιστική αρχή· «πειραματική» θεραπεία που πληρώνετε έξω από εγκεκριμένη κλινική μελέτη· υποσχόμενα οφέλη μεγαλύτερα από των εγκεκριμένων θεραπειών χωρίς τεκμηρίωση στην επιστημονική βιβλιογραφία· διαφημίσεις στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. [24] [25] [26] [31] Υποσχέσεις ότι οι βλάβες θα εξαφανιστούν ή ότι τα συμπτώματα θα αναστραφούν, και πίεση να αποφασίσετε γρήγορα επειδή οι θέσεις είναι «περιορισμένες», δεν αποτελούν τεκμήρια· είναι λόγοι να σταματήσετε και να ελέγξετε.

Η καταχώριση σε μητρώο κλινικών μελετών δεν είναι έγκριση. Ο FDA σημειώνει ότι μια καταχώριση δεν σημαίνει ότι το προϊόν κυκλοφορεί νόμιμα και ότι, αν σας χρεώνουν για πειραματική θεραπεία έξω από κλινική μελέτη, πιθανότατα σας προσφέρουν προϊόν παράνομα. Πριν ταξιδέψετε ή πληρώσετε, ρωτήστε ποια αρχή ενέκρινε τη θεραπεία ή τη μελέτη, συζητήστε το με την ομάδα που σας παρακολουθεί για την ΠΣ και ρωτήστε ποια παρακολούθηση θα έχετε μετά την επιστροφή σας· η MS Society UK προειδοποιεί ότι η φροντίδα μετά από θεραπεία στο εξωτερικό μπορεί να λείπει. Στην Ελλάδα, ο ΕΟΦ ζητά να αναφέρονται ύποπτες μη αδειοδοτημένες κυτταρικές θεραπείες στο [email protected]. [29] [31] [27]

Γιατί άλλαξε η θεραπευτική στρατηγική

Μια ιστορική προσέγγιση ξεκινούσε με θεραπεία μικρότερου κινδύνου και κλιμακωνόταν μετά από υποτροπές ή νέες βλάβες στη μαγνητική. Μια άλλη ξεκινά με ισχυρότερη θεραπεία όταν τα στοιχεία δείχνουν υψηλό κίνδυνο πρώιμης βλάβης. Ο έγκαιρος έλεγχος της φλεγμονής μπορεί να προλάβει βλάβη που δεν αναστρέφεται αργότερα, όμως η εντονότερη παρέμβαση μπορεί να φέρει περισσότερους κινδύνους λοιμώξεων, ανοσολογικών ή αναπαραγωγικών προβλημάτων και πιο σύνθετη παρακολούθηση. Μελέτες κάθε φαρμάκου και συγκρίσεις από την πράξη ενημερώνουν τη συζήτηση· ποσοστά από διαφορετικές δοκιμές δεν κατατάσσουν δίκαια όλα τα φάρμακα, επειδή διαφέρουν πληθυσμοί, συγκρίσεις και καταληκτικά σημεία. [19]

Τα χρήσιμα ερωτήματα είναι συγκεκριμένα: η τωρινή πορεία είναι υποτροπιάζουσα ή προϊούσα; Υπάρχει πρόσφατη φλεγμονώδης δραστηριότητα; Ποια είναι η ακριβής εγκεκριμένη ένδειξη εδώ; Ποιο όφελος αποδείχθηκε στον σχετικό πληθυσμό και τι παραμένει αβέβαιο; Ποιο σχέδιο ελέγχου και αλλαγής είναι εφικτό; Η χρονολογία δεν σημαίνει ότι κάθε νεότερο φάρμακο είναι καλύτερο για όλους.

Προϊούσα ΠΣ: ουσιαστικό αλλά περιορισμένο βήμα

Η επιδείνωση μπορεί να συμβαίνει με ή χωρίς εμφανείς υποτροπές. Τα στοιχεία μείωσης υποτροπών δεν μεταφέρονται αυτομάτως στην προϊούσα νόσο. Το ocrelizumab έχει ευρωπαϊκή ένδειξη για καθορισμένη ομάδα πρώιμης πρωτοπαθώς προϊούσας ΠΣ με απεικονιστικά στοιχεία φλεγμονής· δεν τεκμηριώνει όφελος σε κάθε στάδιο. Το siponimod έχει ευρωπαϊκή ένδειξη για δευτεροπαθώς προϊούσα ΠΣ με ενεργή νόσο, όπως δείχνουν υποτροπές ή απεικονιστικά ευρήματα· ο EMA σημειώνει ότι δεν αποδείχθηκε όφελος χωρίς ενεργή νόσο. Η ένδειξη του tolebrutinib από το 2026 αφορά ειδικά ενήλικες με δευτεροπαθώς προϊούσα ΠΣ χωρίς υποτροπές τα προηγούμενα δύο χρόνια. Ο EMA αναφέρει καθυστέρηση της επιβεβαιωμένης εξέλιξης αναπηρίας στον πληθυσμό της μελέτης, ενώ η ηπατική βλάβη και άλλα ζητήματα ασφάλειας απαιτούν οργανωμένη παρακολούθηση. Οι ενδείξεις δεν σημαίνουν ίαση ή αποκατάσταση χαμένης λειτουργίας. [7] [11] [12] [21]

Αναστολείς BTK: κοινός στόχος, διαφορετικές απαντήσεις

Γιατί είναι σημαντικοί; Η BTK βοηθά τα Β λεμφοκύτταρα να δεχθούν σήματα ενεργοποίησης και δρα επίσης στη μικρογλοία, ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Η επίμονη φλεγμονή εκεί ενδέχεται να συμβάλλει στην επιδείνωση της αναπηρίας ακόμη και χωρίς εμφανείς υποτροπές. Ορισμένοι αναστολείς BTK έχουν σχεδιαστεί ώστε να εισέρχονται στο κεντρικό νευρικό σύστημα: οι ερευνητές εξετάζουν αν μπορούν να επηρεάσουν αυτή τη φλεγμονή και την ανοσολογική δραστηριότητα έξω από αυτό. Πρόκειται για θεραπευτικό σκεπτικό, όχι απόδειξη ότι κάθε αναστολέας BTK επιβραδύνει την εξέλιξη. Κανένας δεν αποτελεί καθιερωμένη θεραπεία που αποκαθιστά χαμένη μυελίνη ή οδηγεί σε ίαση της ΠΣ. Η είσοδος στον εγκέφαλο, οι πληθυσμοί μελέτης, τα αποτελέσματα και οι κίνδυνοι διαφέρουν ανά μόριο. [11] [15]

Tolebrutinib: το Cenrifki έλαβε άδεια κυκλοφορίας στην ΕΕ στις 19 Ιουνίου 2026 για ενήλικες με δευτεροπαθώς προϊούσα ΠΣ χωρίς υποτροπές τα τελευταία δύο χρόνια. Η HERCULES είναι η βασική καταχωρισμένη μελέτη. Ο EMA απαιτεί παρακολούθηση του ήπατος και ενημέρωση για συμπτώματα ηπατικής βλάβης. Η ευρωπαϊκή έγκριση δεν τεκμηριώνει διάθεση ή αποζημίωση στην Ελλάδα και η ένδειξη δεν επεκτείνεται σε όλες τις μορφές ΠΣ. [11] [12]

Evobrutinib: τον Δεκέμβριο 2023 η εταιρεία ανακοίνωσε ότι και οι δύο μελέτες Φάσης 3 EVOLUTION στην υποτροπιάζουσα ΠΣ δεν πέτυχαν το πρωτεύον καταληκτικό σημείο του ετήσιου ρυθμού υποτροπών έναντι του teriflunomide. Ο εύλογος μηχανισμός δεν έδωσε το αναμενόμενο συγκριτικό αποτέλεσμα σε αυτές τις δοκιμές. [13]

Fenebrutinib: η Roche ανακοίνωσε ότι η FENtrepid πέτυχε μη κατωτερότητα έναντι του ocrelizumab σε σύνθετο δείκτη εξέλιξης αναπηρίας στην πρωτοπαθώς προϊούσα ΠΣ· αυτό δεν αποδεικνύει υπεροχή. Ανέφερε επίσης θετικά καταληκτικά σημεία για τις υποτροπές έναντι του teriflunomide σε δύο μελέτες υποτροπιάζουσας ΠΣ, ενώ η ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένων αυξήσεων ηπατικών ενζύμων και αναφερθείσας ανισορροπίας θανάτων, απαιτεί πλήρη ρυθμιστική αξιολόγηση. Στις 30 Σεπτεμβρίου 2026 η Roche ανακοίνωσε ότι ο FDA δέχθηκε την αίτηση για κατά προτεραιότητα εξέταση στις δύο μορφές. Η αποδοχή αίτησης και η προτεραιότητα δεν είναι έγκριση· κατά τον παρόντα έλεγχο το fenebrutinib παραμένει πειραματικό. [14] [15]

Το επόμενο όριο: προστασία και επιδιόρθωση

Ο έλεγχος της ανοσολογικής φλεγμονής δεν ξαναχτίζει αυτομάτως τη μυελίνη ή τους νευρώνες που χάθηκαν. Μελέτες εξετάζουν επαναμυελίνωση, νευροπροστασία και συνδυασμούς με τον έλεγχο της νόσου. Ένα εργαστηριακό αποτέλεσμα, σήμα στη μαγνητική ή φυσιολογική μέτρηση μπορεί να δικαιολογεί περαιτέρω έρευνα χωρίς να αποδεικνύει καλύτερη βάδιση, όραση ή καθημερινή λειτουργία. Σήμερα δεν υπάρχει καθιερωμένη εγκεκριμένη θεραπεία στην κλινική πράξη που να έχει αποδειχθεί ότι αποκαθιστά αξιόπιστα τη μυελίνη στην ΠΣ. Ο κατάλογος έρευνας παρακολουθεί τέτοια προγράμματα μαζί με το στάδιο και τα όρια των στοιχείων τους. [20]