Τι είναι η ΠΣ, πώς διαφέρουν τα συμπτώματα και η διάγνωση και πώς η φροντίδα διακρίνεται από την έρευνα για την αποκατάσταση της μυελίνης.
Η Πολλαπλή Σκλήρυνση (ΠΣ), γνωστή και ως σκλήρυνση κατά πλάκας, είναι μια χρόνια πάθηση του κεντρικού νευρικού συστήματος: του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Στην ΠΣ, το ανοσοποιητικό σύστημα προσβάλλει τη μυελίνη, το προστατευτικό περίβλημα γύρω από τις νευρικές ίνες, και μπορεί να προκαλέσει βλάβη και στις ίδιες τις ίνες. Έτσι, τα μηνύματα ανάμεσα στον εγκέφαλο και το υπόλοιπο σώμα δυσκολεύονται να μεταδοθούν, επηρεάζοντας λειτουργίες όπως η όραση, η κίνηση, η αίσθηση και η σκέψη.
Η Πολλαπλή Σκλήρυνση δεν είναι μεταδοτική. Δεν μπορείς να την «κολλήσεις» από κάποιον.
Μια απλή σύγκριση δείχνει τι σημαίνουν άθικτη μυελίνη, απώλειά της και επαναμυελίνωση. Η κεντρική γραμμή είναι η ίδια νευρική ίνα και στα τρία σχήματα.
Τα διαδοχικά περιβλήματα αγκαλιάζουν τον άξονα. Τα μικρά κενά ανάμεσά τους είναι φυσιολογικά.
Στο κέντρο λείπει το περίβλημα. Το διακεκομμένο ίχνος δείχνει πού βρισκόταν, όχι μυελίνη που παραμένει.
Νέο περίβλημα μπορεί να σχηματιστεί ξανά. Εδώ απεικονίζεται λεπτότερο και σε κοντύτερα τμήματα από το αρχικό.
Η ΠΣ δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Τα συμπτώματα, η έντασή τους και η πορεία της νόσου διαφέρουν, ενώ μπορούν να μεταβάλλονται και στο ίδιο άτομο με τον χρόνο. Κάποιοι έχουν μικρότερες δυσκολίες στην καθημερινότητα, ενώ άλλοι χρειάζονται περισσότερη υποστήριξη. Η πορεία ενός ανθρώπου με ΠΣ δεν προβλέπει την πορεία κάποιου άλλου.
Η ΠΣ μπορεί να προκαλεί σημαντικές δυσκολίες χωρίς εμφανή εξωτερικά σημάδια. Η έντονη κόπωση, ο πόνος, οι δυσκολίες στη συγκέντρωση ή τα προβλήματα της ουροδόχου κύστης μπορεί να επηρεάζουν βαθιά την καθημερινότητα, ακόμη κι όταν κάποιος δείχνει καλά. Η απουσία ορατών συμπτωμάτων δεν σημαίνει απουσία αναπηρίας — ούτε μικρότερη ανάγκη για κατανόηση, υποστήριξη και προσαρμογές.
Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να έχουν πολλές αιτίες και δεν αρκούν για διάγνωση ΠΣ.
Έντονη σωματική ή νοητική εξάντληση, πέρα από τη συνηθισμένη κούραση.
Θολή ή διπλή όραση, πόνος στο μάτι ή άλλες οπτικές διαταραχές.
Αδυναμία, δυσκαμψία, τρόμος, δυσκολία στο περπάτημα ή στην ισορροπία.
Μούδιασμα, μυρμήγκιασμα, αλλαγές στην αίσθηση ή πόνος.
Πιο αργή σκέψη, δυσκολίες μνήμης ή συγκέντρωσης.
Αλλαγές που μπορεί να είναι δύσκολο να συζητηθούν, αλλά αξίζει να αναφέρονται στην ομάδα φροντίδας.
Δεν υπάρχει μία εξέταση που να δίνει μόνη της την απάντηση. Ο νευρολόγος συνδυάζει το ιστορικό, τη νευρολογική εξέταση και τη μαγνητική τομογραφία. Αν χρειάζεται, χρησιμοποιεί εξετάσεις του εγκεφαλονωτιαίου υγρού, που λαμβάνεται με οσφυονωτιαία παρακέντηση, καθώς και άλλες ειδικές εξετάσεις. Η διάγνωση βασίζεται σε διεθνή κριτήρια και προϋποθέτει έλεγχο για άλλες παθήσεις που μπορεί να εξηγούν τα ευρήματα. Δεν χρειάζονται όλες οι εξετάσεις σε κάθε άνθρωπο.
Ιστορικό και εξέταση
Μαγνητική τομογραφία
Άλλες εξετάσεις όταν χρειάζονται
Πηγές για αυτή την ενότητα: World Health Organization — Multiple sclerosis ↗ MS Trust — What is MS? ↗ MS Trust — Invisible symptoms ↗ MS Trust — McDonald criteria ↗ NHS — Multiple sclerosis ↗
Ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με ΠΣ εξαρτάται από τον τόπο, την περίοδο και τη μέθοδο καταμέτρησης. Στην πλήρη σελίδα κάθε στοιχείο συνοδεύεται από την περίοδο, την πηγή και τους περιορισμούς του.
Έξι σημεία σε χρονολογική σειρά — μαζί με το ανοιχτό ερώτημα που η έρευνα προσπαθεί ακόμη να απαντήσει.
1868
Οι διαλέξεις του Jean-Martin Charcot συνέδεσαν την κλινική παρατήρηση με την παθολογία με τον όρο sclérose en plaques.
1981
Μια πρώιμη μελέτη έδειξε ότι η μαγνητική τομογραφία ανίχνευε βλάβες που δεν είχαν φανεί στην αξονική. Αργότερα η MRI έγινε βασικό μέρος της αξιολόγησης, μαζί με τα κλινικά στοιχεία.
1993
Το αρχείο του FDA καταγράφει την ιντερφερόνη βήτα-1b (Betaseron) για περιπατητικά άτομα με υποτροπιάζουσα-διαλείπουσα ΠΣ. Πρόκειται για αμερικανική, όχι παγκόσμια, έγκριση.
2017
Στις 28 Μαρτίου, η FDA ενέκρινε το ocrelizumab (Ocrevus) για υποτροπιάζουσες και πρωτοπαθώς προϊούσες μορφές ΠΣ. Η σημαντική αυτή αμερικανική έγκριση δεν έλυσε το ζήτημα της προϊούσας ΠΣ ούτε σημαίνει ότι η θεραπεία είναι κατάλληλη για κάθε άνθρωπο με προϊούσα μορφή.
US FDA — Ocrevus (ocrelizumab) approval package, 28 March 2017 ↗
κριτήρια 2024 / δημοσίευση 2025
Η αναθεώρηση McDonald 2024 δημοσιεύτηκε το 2025. Ενσωματώνει νεότερα διαγνωστικά δεδομένα, αλλά η διάγνωση εξακολουθεί να απαιτεί νευρολογική αξιολόγηση και αποκλεισμό καλύτερης εξήγησης.
The Lancet Neurology — Diagnosis of multiple sclerosis: 2024 revisions of the McDonald criteria ↗
Σήμερα
Μπορούν οι θεραπείες να προστατεύσουν τα νευρικά κύτταρα και να αποκαταστήσουν αξιόπιστα τη μυελίνη με τρόπο που βελτιώνει την καθημερινή λειτουργία; Αυτό παραμένει ενεργή έρευνα, όχι καθιερωμένη ίαση.
Περιορίζουμε τη νέα βλάβη
Οι θεραπείες που τροποποιούν την πορεία της νόσου, όταν ενδείκνυνται, μπορούν να μειώσουν τις υποτροπές και τις νέες φλεγμονώδεις βλάβες και να επιβραδύνουν τη συσσώρευση αναπηρίας. Η έγκαιρη έναρξη της κατάλληλης θεραπείας και η συστηματική παρακολούθηση έχουν σημασία. Δεν υπάρχει όμως μία αγωγή κατάλληλη για όλους: η επιλογή γίνεται μαζί με τον νευρολόγο, με βάση τη μορφή και τη δραστηριότητα της νόσου, τα αναμενόμενα οφέλη, τους κινδύνους και τις ανάγκες του ανθρώπου. Η διαχείριση συμπτωμάτων, η φυσιοθεραπεία, η εργοθεραπεία, η ψυχολογική υποστήριξη και οι κατάλληλες προσαρμογές είναι επίσης μέρος της φροντίδας.
Πηγές για αυτή την ενότητα: MS Trust — Disease modifying therapies ↗ NHS — Multiple sclerosis ↗
Αναζητούμε τρόπους επιδιόρθωσης
Ο οργανισμός διαθέτει φυσικούς μηχανισμούς επιδιόρθωσης της μυελίνης. Στην ΠΣ, όμως, αυτή η επιδιόρθωση συχνά δεν επαρκεί. Η έρευνα για την επαναμυελίνωση προσπαθεί να ενισχύσει αυτούς τους μηχανισμούς, να αποκαταστήσει το προστατευτικό περίβλημα των νευρικών ινών που παραμένουν ζωντανές και να τις προστατεύσει από περαιτέρω βλάβη. Σήμερα δεν υπάρχει καθιερωμένη εγκεκριμένη θεραπεία στην κλινική πράξη που να έχει αποδειχθεί ότι αποκαθιστά αξιόπιστα τη μυελίνη στην ΠΣ.
Πηγές για αυτή την ενότητα: MS Society — Myelin repair ↗ World Health Organization — Multiple sclerosis ↗
